نیازآب شرب شهرها تحت تاثیر مولفه هایی چون : رشد روزافزون جمعیت ، توسعه شهر نشینی ناشی از مهاجرت به شهرها ،ارتقاء سطح فرهنگ و در نتیجه افزایش مصرف سرانه بدلیل ارتقاء بهداشت عمومی ، و..... به سرعت افزایش می یابد .
از سویی دیگرهزینه تامین آب سالم نیز بدلایلی نظیرگسترش آلودگی منابع آب وفاصله گرفتن منابع مناسب وقابل برداشت
ازمراکز جمعیتی وافزایش هزینه های اجرای طرحهای مهندسی دارای روند صعودی میباشد .
مصرف روز افزون منابع محدود آب به دلیل رشد جمعیت، پیشرفت وگسترش صنایع ، و رشد سطح فرهنگ مردم وهمچنین فقدان منابع آب دائمی و نیزهزینه نسبتا بالای تصفیه آب ، همگی دلائلی خواهند بود برای رویکرد کشورهای بزرگ و پر جمعیت جهان به استفاده بهینه ازمنابع آب زیر زمینی ازطریقنصب وراه اندازی کارخانجات آب بسته بندی در نزدیکترین فاصله با اینگونه منابع .
کمبود ذاتی منابع آب درخاورمیانه همراه با رشد روزافزون جمعیت دراین بخش ازجهان از یک سو وازدیگرسو گسترش بی رویه صنایع وتولید انواع گوناگون آلاینده که درنهایت بخش عظیمی ازآن به منابع آبی راه می یابند ، فشار مضاعفی را به منابع محدود آبی این منطقه وارد کرده است .
وقوع پدیده خشکسالی که هرازچند گاهی گریبانگیرکشورهای این منطقه میشود، عملکرد منفی منابع آبی منطقه وسرانجام هزینه های سنگین و سرسام آورتامین آب به روشهای غیرمتعارف نظیر شیرین کردن آب دریا ، استفاده ازباران ، انتقال یخهای قطبی و......مسئولان سیاسی این کشورها را با نگرانیهای مضاعفی روبرو کرده است ، بطوریکه هم اکنون موضوع آب وبهره گیری از آن به عنوان یک ابزارسیاسی وحتی نظامی نقش بر جسته ایی در معادله های سیاسی منطقه و البته جهان دارد و یقیناً این نقش درآینده به نحو بارزتری نمود خواهد کرد .
مطالعات انجام شده توسط موسسه بین المللی مدیریت آب (IWMI ) برروی 116 کشورجهان ، و معیار قراردادن شاخص
نیازمندی به آب درکشورها ی مذکور در سال 2025 ، منتج به طبقه بندی کشورها در 5 گروه جداگانه گردید که بر اساس این طبقه بندی نیاز کشورها به آب در سال 2025 از گروه 1 به گروه 5 به تدریج کاهش می یابد بدین مفهوم که کشورهای حاضر در گروه 1 در سال 2025 با کمبود شدید منابع آب مواجه و این کمبود مانع عمده ای برای تولید موادغذایی ، حفظ سلامت جامعه وارتقاء کیفیت زندگی خواهد شد ، همچنین کشورهای حاضر درگروه 5 نه تنها مشکلی درتامین آب نخواهند داشت بلکه درغالب کشورهای این گروه به آب کمتری نسبت به سال آغاز مطالعات یعنی سال 1990 نیازخواهد داشت .
متاسفانه براساس مطالعات مذکورکشورعزیزمان ایران در گروه 1 طبقه بندی گردیده است که این امر بیانگر اهمیت ویژه موضوع استفاده بهینه از منابع آب و مدیریت این منابع و رویکرد جدید به روشهای بهینه درتامین آب شرب میباشد .
با عنایت به توضیحات فوق میتوان بسادگی علت توجه ویژه کشورهای پیشرفته و بزرگ جهان به استفاده ازمنابع آب شرب زیرزمینی قابل استحصال را در غالب تاسیس و راه اندازی کارخانجات آب بسته بندی دریافت ، طی سه دهه گذشته تغییر الگوی مصرف آب شرب ازشبکه توزیع شهری به آب بسته بندی از اولویتهای مهم برخی از کشورهای جهان بوده است که بدون تردید این امر با اهدافی چون استفاده بهینه از منابع آب قابل شرب، کاهش مصرف انرژی از طریق حذف برخی از فرآیندهای موجود درعملیات انتقال آب به تصفیه خانه ها ، تصفیه وضدعفونی و نهایتا توزیع آن ،و..... صورت گرفته است .
مطالعه و برسی جداول واطلاعات موجود نشانگر رشد روزافزون مصرف آب بسته بندی درسراسرجهان میباشد، جدول زیر مصرف سرانه آب بسته بندی در قسمتهای مختلف جهان طی سالهای 1997 - 2004 را ارائه میدهد :
جدول1 : میزان مصرف سرانه آب بسته بندی بر حسب لیتر در جهان طی سالهای 1997 الی 2004
|
2004
|
2003
|
2002
|
2001
|
2000
|
1999
|
1998
|
1997
|
Region
|
|
97.5
|
91.8
|
85.2
|
77.9
|
72.2
|
68
|
59.7
|
59.4
|
North America
|
|
74.7
|
72.1
|
65.5
|
61.9
|
58.8
|
55.6
|
50.3
|
48.8
|
Europe
|
|
33.2
|
31.2
|
28.5
|
25.3
|
22.1
|
19.2
|
16.9
|
14.8
|
South America
|
|
9.7
|
9
|
8.3
|
7
|
6
|
5.1
|
4.3
|
3.7
|
Asia
|
|
4.4
|
4.2
|
4.1
|
3.7
|
3.4
|
3.1
|
2.9
|
59.7
|
Africa/Middle East/Oceania
|
|
24.2
|
23
|
21.3
|
19.3
|
17.8
|
16.4
|
14.8
|
13.8
|
TOTAL
|
Source : Beverage Marketing Corporation
جدول 2: مصرف سرانه آب بسته بندی برحسب نفرلیتر درکشورهای مختلف جهان طی سالهای 1999 الی 2004
Liters per person
| Countries |
1999 |
2000 |
2001 |
2002 |
2003 |
2004(P) |
| Italy |
155 |
160 |
164 |
167 |
179 |
184 |
| Mexico |
117 |
124 |
130 |
143 |
157 |
169 |
| United Arab Emirates |
110 |
114 |
119 |
133 |
145 |
164 |
| Belgium-Luxembourg |
122 |
118 |
118 |
124 |
133 |
148 |
| France |
118 |
126 |
131 |
141 |
148 |
142 |
| Spain |
102 |
105 |
109 |
112 |
127 |
137 |
| Germany |
101 |
102 |
103 |
105 |
121 |
125 |
| Lebanon |
68 |
77 |
85 |
94 |
96 |
102 |
| Switzerland |
90 |
90 |
90 |
92 |
96 |
100 |
| Cyprus |
67 |
72 |
76 |
81 |
86 |
92 |
| United States |
64 |
67 |
74 |
82 |
85 |
91 |
| Saudi Arabia |
76 |
80 |
85 |
90 |
88 |
88 |
| Czech Republic |
62 |
68 |
74 |
80 |
84 |
87 |
| Austria |
75 |
75 |
78 |
79 |
86 |
82 |
| Portugal |
70 |
72 |
73 |
76 |
78 |
80 |
| Slovenia |
48.4 |
56.3 |
64.4 |
71.4 |
77.7 |
80.3 |
| Qatar |
59.5 |
63.3 |
67.1 |
70.8 |
74.3 |
78 |
| Thailand |
67 |
70 |
73.4 |
76 |
76.8 |
76.5 |
| Kuwait |
50.2 |
57 |
62.9 |
68.2 |
72.6 |
76.1 |
| Pacific Islands |
48.3 |
50.8 |
54.1 |
57.3 |
66.6 |
72.1 |
| Croatia |
41.6 |
46.7 |
51.6 |
56.3 |
62.3 |
68.6 |
| Bahrain |
50.5 |
53.7 |
56.9 |
60.2 |
63.3 |
66.6 |
| Hungary |
29.5 |
39.2 |
46.2 |
51.1 |
61.5 |
66 |
| Brazil |
33.1 |
39.4 |
46.8 |
53.5 |
59.1 |
63 |
| Israel |
23.1 |
29.1 |
37.9 |
47 |
55.6 |
60.9 |
| Hong Kong SAR |
35.1 |
38.1 |
41.4 |
45.3 |
49.2 |
58.4 |
| Brunei Darussalam |
36.9 |
40.3 |
43.5 |
46.6 |
49.7 |
53.2 |
| Bulgaria |
17.9 |
23.1 |
29.6 |
37.5 |
43 |
51.1 |
| Greece |
41.2 |
42.5 |
43.6 |
45.4 |
47 |
49 |
| Poland |
28.6 |
33.1 |
37.8 |
44.6 |
47.9 |
48.5 |
| Serbia |
29.6 |
31.4 |
33.5 |
39.1 |
43.7 |
46.6 |
| Romania |
26 |
28.6 |
35.8 |
37.6 |
40 |
44.4 |
| Korea, Republic of |
23.6 |
25.1 |
26.6 |
28.3 |
33.8 |
40.3 |
| United Kingdom |
20.2 |
23.8 |
26.6 |
29.7 |
34.4 |
36.6 |
| Turkey |
21.1 |
25.4 |
28.1 |
29.8 |
34.2 |
35.7 |
| Slovakia |
31.2 |
31.5 |
32 |
32.9 |
33.8 |
35 |
| Canada |
24.4 |
27.1 |
29.7 |
32.2 |
33 |
34.3 |
| Ireland |
17.6 |
22.6 |
25.6 |
27.6 |
30.3 |
32.4 |
| Latvia |
12.7 |
16.1 |
19.7 |
23.7 |
30.7 |
31.9 |
| Indonesia |
15.5 |
19.1 |
22.4 |
26.6 |
29.6 |
30.9 |
| Australia |
20.5 |
23.1 |
25.2 |
29 |
29.6 |
29.9 |
| Estonia |
14.5 |
16.7 |
18.8 |
21.4 |
24 |
27.2 |
| Singapore |
17.4 |
18.2 |
19 |
19.8 |
20.7 |
23.6 |
| Norway |
17.7 |
17.6 |
19.5 |
20.1 |
19.4 |
22.1 |
| Netherlands |
17.3 |
18 |
18.5 |
19.7 |
20.6 |
21.1 |
| Sweden |
16.2 |
17 |
18.1 |
19.7 |
20.6 |
21 |
| Denmark |
15.4 |
15.4 |
15.4 |
15.7 |
17.7 |
17.9 |
| Argentina |
16.3 |
16.2 |
16.1 |
15.7 |
16.7 |
17.1 |
| Philippines |
12.6 |
13.8 |
14.6 |
15.6 |
16.1 |
16.4 |
| Finland |
11.3 |
12 |
12.7 |
13.2 |
13.9 |
14.1 |
| Venezuela, Boliv Rep of |
9.9 |
10.5 |
11 |
11.9 |
12.9 |
13.8 |
| Colombia |
14.4 |
13.8 |
13.6 |
13.6 |
13.6 |
13.6 |
| Russian Federation |
5.4 |
6.6 |
8 |
9.7 |
11.7 |
13.5 |
| Ukraine |
6.4 |
7.4 |
8.6 |
9.9 |
11.4 |
12.8 |
| Lithuania |
5.6 |
6.6 |
7.9 |
9.6 |
11.2 |
12.8 |
| Oman |
8.3 |
9.2 |
10 |
10.9 |
11.8 |
12.6 |
| Japan |
7.3 |
9.1 |
9.7 |
11.5 |
12.1 |
12.3 |
| Malaysia |
8.4 |
9.1 |
9.8 |
10.4 |
11.1 |
12.2 |
| Paraguay |
9.8 |
10.2 |
10.6 |
11 |
11.4 |
11.8 |
| Jordan |
7.4 |
8.1 |
8.6 |
9.1 |
9.6 |
10.1 |
| China |
3.6 |
4.7 |
5.9 |
7.6 |
8.1 |
9 |
| Chile |
6.8 |
7.6 |
7.6 |
7.6 |
7.8 |
8.2 |
| Uruguay |
6.2 |
6.6 |
6.9 |
7.2 |
7.5 |
7.9 |
| Peru |
3.4 |
3.8 |
4.3 |
4.7 |
5.2 |
5.9 |
| India |
1.7 |
2.1 |
2.6 |
3.3 |
4 |
4.8 |
| Nicaragua |
3.3 |
3.6 |
3.9 |
4.1 |
4.3 |
4.4 |
| Pakistan |
1.1 |
1.7 |
2.5 |
3.7 |
3.8 |
4 |
| Egypt |
2.5 |
2.8 |
3 |
3.2 |
3.5 |
3.8 |
| Viet Nam |
2.1 |
2.3 |
2.5 |
2.7 |
2.9 |
3 |
| Cuba |
1.2 |
1.3 |
1.5 |
1.6 |
2.6 |
2.8 |
| South Africa |
1.3 |
1.6 |
1.9 |
2.2 |
2.2 |
2.4 |
| Subtotal |
20 |
21.8 |
23.7 |
26.1 |
28.3 |
29.8 |
| All Others |
0.7 |
0.8 |
0.9 |
1 |
1.1 |
1.3 |
| میانگین |
16.4 |
17.8 |
19.3 |
21.3 |
23 |
24.2 |
Source : Beverage Marketing Corporation
بررسی جدول فوق نشانگر روند روبه رشد سرانه مصرف آب بسته بندی در جهان میباشد ، و این امر حاکی ازاهمیت موضوع استفاده بهینه ازمنابع آب زیر زمینی درجهت مدیریت منابع آب و صرفه جویی درهزینه و انرژی از طریق جایگزین نمودن روشهای قدیمی و سنتی تامین و توزیع آب شرب با صنایع آب بسته بندی میباشد.
جدول 3 : مصرف سرانه آب بسته بندی برحسب نفرلیتر در 20 کشور پرمصرف جهان
هر گالن آب : 78 /3 لیتر
نمودا 1 : نمودار ستونی زیر سرانه مصرف آب بسته نبدی در 11 کشور پرمصرف در سال 2007 را نمایش میدهد ، همچنین درسال مذکور Global Average عبارتست از 8/28 لیتر .
در جدول شماره 4 مقدار افزایش مصرف آب بسته بندی در انگلستان طی سالهای 1976 الی 2009 میلادی بر حسب لیتر ارائه گردیده است ، بدون تردید افزایش مصرف از 20 میلیون لیتر در سال 1976 به 09/2 بیلیون لیتر در سال 2009 خود گویای اهمیت رویکرد کشورها به صنعت آب بسته بندی میباشد .
|
Year
|
حجم آب بسته بندی مصرف شده در انگلستان
(including water coolers)
|
| 1976 |
20 million litres |
| 1980 |
30 million litres |
| 1990 |
420 million litres |
| 1991 |
480 million litres |
| 1992 |
520 million litres |
| 1993 |
580 million litres |
| 1994 |
700 million litres |
| 1995 |
800 million litres |
| 1996 |
795 million litres |
| 1997 |
900 million litres |
| 1998 |
990 million litres |
| 1999 |
1.2 billion litres |
| 2000 |
1.42 billion litres |
| 2001 |
1.59 billion litres |
| 2002 |
1.76 billion litres |
| 2003 |
2.07 billion litres |
| 2004 |
2.08 billion litres |
| 2005 |
2.2 billion litres |
| 2006 |
2.27 billion litres |
| 2007 |
2.18 billion litres |
| 2008 |
2.06 billion litres |
| 2009 |
2.09 billion litres |
Source: Zenith International
در جدول شماره 5 نرخ رشد مصرف سرانه آب بسته بندی در ایالات متحده آمریکا برحسب گالن طی سالهای 1997 الی 2007 قابل مشاهده است ، براساس اعداد ارائه شده سرانه مصرف از افزایشی بیش از 2 برابر در
سال 2007 نسبت به سال 1997 برخوردار بوده است . (هر گالن 78/3 لیتر )
| U.S. BOTTLED WATER MARKET |
| مصرف سرانه 1997 – 2007 |
| گالن |
| Year |
سرانه |
% تغییرات |
| 1997 |
13.5 |
-- |
| 1998 |
14.7 |
8.3% |
| 1999 |
16.2 |
10.2% |
| 2000 |
16.7 |
3.5% |
| 2001 |
18.2 |
8.6% |
| 2002 |
20.1 |
10.6% |
| 2003 |
21.6 |
7.2% |
| 2004 |
23.2 |
7.5% |
| 2005 |
25.4 |
9.7% |
| 2006 |
27.6 |
8.4% |
| 2007 |
29.0 |
5.3% |
Source: Beverage Marketing Corporatio
سرانه مصرف آب بسته بندی درایران :
اگرچه بدلیل عدم دسترسی به اطلاعات آماری دقیق و شفاف ، سرانه مصرف آب بسته بندی در ایران رسماً اعلام نشده است لکن بر اساس برخی مطالعات غیر رسمی و اطلاعات ارائه شده توسط برخی از شرکتهای تحقیقاتی ، سرانه مصرف آب بسته بندی در ایران حدود 10- 15 لیتر میباشد که بنظر چندان دوراز واقعیت نمیباشد ، لکن آنچه که از اهمیت بسزایی برخوردار میباشد رشد فرهنگ مصرف این محصولات در میان اقشار جامعه بویژه در کلانشهرهای کشور میباشد، بگونه ای که مقایسه میزان مصرف آب بسته بندی طی 5 سال گذشته تا کنون خود نشانگرافزایش چشمگیر فرهنگ مصرف آبهای بسته بندی میباشد .
این سرانه بفهموم نیاز روزانه فعلی به بیش از 3/000/000 لیترآب بسته بندی خواهد بود که این عدد بسرعت درحال افزایش است ، با مقایسه ساده ای میان سرانه مصرف آب بسته بندی درایران با برخی از کشورهای دیگراز جمله ترکیه با سرانه ای برابر با 100 لیتر و یا اسرائیل با سرانه 60 لیتر و کشورهایی همچون بحرین، کویت و..... افزایش چشمگیرسرانه مصرف درایران دورازانتظار نخواهد بود، اگرچه ایران درمقایسه برخی از کشورهای نامبرده بدلیل موقعیت جغرافیایی و بهره مندی از اقلیمی متاثراز دو رشته کوه زاگرس و البرز ازمیزان نزولات جوی مناسبتری برخوردار است لکن طبقه بندی ایران درکشورهای خشک ونیمه خشک جهان موضوعیست غیرقابل انکار و همچنین ضرورت بهره برداری از منابع آب شرب قابل استحصال با هدف مدیریت منابع آب امریست بدیهی ولازم الاجرا .
بدون تردید ارتقاء سطح علمی جامعه و افزایش دانش شهروندان درخصوص تفاوت کیفیت این محصولات با آب موجود در شبکه توزیع شهری، نوسان وافت کیفیت آب موجود در شبکه توزیع شهری، وجود بحرانهای مقطعی از جمله افزایش ناگهانی نیترات درآب توزیع شده در برخی مناطق، وجود نوسانات قابل تشخیص دربرخی ویژگیهای آب از جمله طعم و گوارایی در مناطق مختلف و......همگی ازجمله دلایل تغییرالگوی مصرف نزد شهروندان در نقاط مختلف کشور میباشد .
باعنایت به مطالب فوق چنانچه افزایش تنها 1 % برای جمعیت مصرف کننده آب بسته بندی کشور در هرسال متصورباشیم (با فرض ثابت بودن جمعیت) سالانه نیازمند افزایش تولید آب بسته بندی به میزان 405/000 متر مکعب خواهیم بود، این درحالیست که اگرچه طی 5 سال گذشته بر تعداد کارخانجات آب بسته بندی درکشورافزوده شده است وبه بیش از 110 واحد تولیدی رسیده است لکن ازمیان آنها تنها چند واحد با ظرفیتهای بیش از 10000 الی 15000 بطری درساعت به فعالیت مشغول وتعداد بیشماری از آنها با ظرفیتهای بسیار کمتربه فعالیت مشغول میباشند و همچنین تعداد بسیاری بدلایلی همچون عدم دانش کافی ، دراختیار نداشتن سرمایه کافی، محرومیت ازتکنولوژی مناسب و...... در تعطیلی وتوقف بسرمیبرند.
لذا بنظرمیرسد آینده صنعت آب بسته بندی در کشورهمچنان ازافق روشنی برخوردارخواهد بود و با توجه به بحران آب در آینده نه چندان دورکه به پیش بینی برخی ازکارشناسان منجربه معاوضه سوخت با آب توسط کشورهای کم آب خواهد شد ضروریست تا با حمایت از سرمایه گذاران و ایجاد بسترمناسب برای حضور شان دراین صنعت نه تنها موجبات مدیریت بهینه منابع آب کشورعزیزمان را فراهم نمائیم بلکه از این طریق به اهدافی چون ایجاد اشتغال ، ارتقاء سلامت وبهداشت کاهش مصرف انرژی ، صادرات و ارز آوری و…… دست یابیم .